Gebelik ve rh (kan) uyuşmazlığı

Kan uyuşmazlığını anlatmaya başlamadan önce kan proteinlerinden kısaca bahsetmek faydalı olacaktır. Kanımızda oksijen taşımakla görevli olan eritrositlerin (alyuvar) üzerindeki proteinler esas alındığında A, B, AB ve 0 kan grubu olmak üzere 4 ana kan grubu ve bir de D proteini (Rh)tanımlanır.  D proteini mevcutsa Rh(+), D proteini yoksa Rh(-) olarak belirtilir. Rh(-) bir hasta için D proteini vücudun bağışıklık sistemi için tamamen yabancı bir maddedir
Normalde gebelikte anne ve bebeğin kanları birbirine karışmadan plasenta aracılığıyla oksijen, karbondioksit ve çeşitli besin öğeleri transferi gerçekleştirilir. Anne Rh(-), bebek Rh(+) ise ilk gebelikte herhangi bir sorunla karşılaşılmaz. Bebek doğarken bir miktar bebek kanı annenin kan dolaşımına karışır ve annenin kanı tamamen yabancısı olduğu bir proteinle(Rh proteini) karşılaşır. Hemen bu proteine karşı tepki geliştirir ve bu tanımadığı proteini yok etmek ister. Annenin bağışıklık sistemi anti D antikorları geliştirir ve bu duruma Rh alloimmunizasyonu denir.Eğer doğum sonrasında hemen ant - D yapılırsa annenin kanına karışmış olan fetusa ait bu D protinleri ortadan kaldırılır ve bir sonraki bebek güvence altına alınmış olur.
   Eğer doğumdan sonra veya bir düşükden sonra eğer anneye anti-D yapılmadı ise bebekten geçen D proteinlerine karşı oluşan antikorlar bir sonraki gebelikte plasenta yoluyla bebeğe geçer.Bu antikorlar bebeğin kan dolaşımındaki eritrositler( alyuvarları) parçalar,bebekte derin anemi oluşur,buna bağlı olarak vücut dokularında ödem (hidrops fetalis) ,multi organ yetmezliği ve fetal ölüm gerçekleşir.


    Özetleyecek olursak Rh uygunsuzluğu, annenin kan grub Rh negative (-), babanın kan grubu Rh pozitive (+) olduğu zaman, eğer doğacak olan bebek babanın kan grubundan olursa, yani Rh (+) olursa ortaya çıkan bir durumdur. Rh uygunsuzluğuna ABO gruplarının bir etkisi olmaz. Annenin kan grubu Rh+ ise kan uyuşmazlığı söz konusu olmaz.
Kan uyuşmazlığında bebeğin etkilenerek zarar görmesi, annenin daha  önceki dönemlerde  Rh+  kan ile temas etmesine bağlıdır, eğer anne hayatının gebelikten önceki döneminde Rh+ kan ile temas etmemişse, annenin kanındaki antikorlar henüz oluşmadığından bebeğin etkilenmesi mümkün değildir. İlk çocuğun hastalıktan etkilenmemesinin sebebi budur çünkü anne bebeğin kanı ile doğum esnasında temas eder ve doğan bebek Rh+ ise, ilk doğumdan sonra anne kanındaki antikorlar ortaya çıkar. Antikorlar bir kez ortaya çıktıktan sonra doğacak Rh+ bebekler , kan uyuşmazlığından etkilenerek zarar görür.

Annenin Rh+ kan ile karşılaşma riski olan durumlarda 72 saat içinde anneye Rheogam (anti-D) uygulanarak annenin Rh+ kana karşı antikor geliştirmesi önlenir.

Rhogam (Anti-D) yapılmasını gerektirecek durumlar:

Kan uyuşmazlığı olan Rh- anne doğum yaptıktan sonra bebeğin kan grubuna bakılır. Bebeğin kan grubu Rh- ise hiçbirşey yapmaya gerek yoktur, ancak bebeğin kan grubu Rh+ ise doğumdan sonraki ilk 72 saat içinde anneya Rhogam (anti-D) yapılmalıdır.

Sekizinci gebelik haftasından sonraki düşüklerde
 veya düşük tehdidi olan kanamalı Rh- gebelere Rhogam (anti-D) yapılmalıdır.

Sekizinci gebelik haftasından sonra yaplıan kürtajlardan sonra hasta Rh-ise, Rhogam (anti-D) yapılmalıdır.

Dış gebelikten sonra Rhogam (anti-D) yapılmalıdır.

Gebelik süresince herhangi bir sebepten dolayı (plasenta previa veya başka herhangi bir sebeb) kanama olmuşsa Rhogam (anti-D) yapılmalıdır. Rhogam (anti-D) nin etkisi 12 hafta sürer dolayısıyle 12 hafta içinde doğum olmazsa ve kanama tekrarlarsa ikinci doza gerek duyulabilir.

Rh- annelere, gebeliklerinin 28-34. gebelik haftalarında Rhogam (anti-D) yaptırmaları önerilir.

Rh- anneye, amniosentez, kordasentez veya koryon villüs örneklemesi yapılmış ise işlem sonrasında Rhogam (anti-D) yapılmalıdır.

Rh- kadınlar, mol gebeliklerinden sonra, özellikle inkomplet mol ise Rhogam (anti-D) yapılmalıdır.

Annenin kanında Rh+ kana karşı antikor varlığı indirek kombs testi ile tesbit edilebilir. İndirekt komps testini positif olması annede Rh+ kan grubuna karşı antikor geliştiğini gösterir. Böyle bir durumda annenin karnındaki bebeğin kan grubu  Rh+ ise bebeğin kan hücreleri etkilenip yıkılacak ve bebek anne karnında kansızlık problemi ile karşılaşacaktır. Bebeğin kan grubu Rh- ise, yani annenin grubu ile ayni ise bebekte herhangi bir problem gelişmeycektir.